Vg3+Folkediktning

Folkediktning
Folkediktning er muntlig overlevert diktning uten kjent forfatter. Den oppstår fordi det er et “episk” behov og en trang til å høre og fortelle historier. Folkediktning er litteratur, av typene folkeviser, eventyr, sagn, ordtak, viser og rim, som er blitt utformet i tiden etter middelalderen og som vi ofte ikke kjenner forfatteren til. Den har levd muntlig blant folk i flere hundre år før den ble samlet, ordnet og tilrettelagt og skrevet ned. Hovedarbeidet for “innsamlingen” skjedde i midten 1800-tallet, i perioden vi kaller nasjonalromantikken. Folkediktningen er en del av folkelig tradisjon, og kan fortelle om hvordan folk levde da disse tekstene ble til.

**Typiske trekk ved folkediktning:** Forfatteren er som sagt ukjent. De kan også inneholde både nasjonale og internasjonale trekk. Handlingen er som oftest ikke tid- og stedfestet, og kan knyttes til overnaturlige eller mystiske elementer. Før tekstene ble skrevet ned så har de levd ved muntlig framføring ved at de enten har blitt fortalt eller sunget, og er blitt spedt på denne måten. På grunn av denne muntlige overleveringen finnes det mange varianter av hver fortelling og vise. Figurene vi møter i disse tekstene er gjerne typer, handlingsgangen er enkel og som regel bygd opp rundt en konflikt.

Folkediktingen kommuniserer gjennom symbolspråk. Den viser til underliggende kriser og utvikling, viktige sider ved livet, som leseren fanger opp mer eller mindre ubevisst.

**Eventyr **

Eventyr er noe av den eldste diktningen vi har. De ble laget for underholdning, men kunne også ta opp viktige ting i folks liv. Det er en fortelling med overnaturlig innhold som ikke gir seg ut for å være sant. Vi kan dele eventyr inn i to hovedgrupper: folkeeventyr, som har blitt fortalt fra generasjon til generasjon og senere skrevet ned, og kunsteventyr som er skrevet av en forfatter.

Eventyrene kan deles inn i tre grupper: 1. Egentlige eventyr (de fleste): flere episoder og lang historie - Undereventyr: helten kjemper mot overnaturlig skapninger som drager og troll - Novelleeventyr: korte eventyr som ikke har så mange overnaturlige innslag. - Legendeeventyr: har religiøs motiver 2. Dyreeventyr: en kort fortelling, episode eller situasjon der hovedpersonen er et dyr som får menneskelige egenskaper og oppfører seg som mennesker. 3. Skjemteeventyr: Gjør narr av personer og egenskaper, og er fylt med humor. Ofte politisk og sosialt kritikk.

**Kjennete** ﻿ **gn ved eventyr** Fast åpningsuttrykk: “Det var en gang”. Fortellingen er enkel, og det er få personer med. Fast handlingsmønster og handlingen er ikke tid- eller stedfestet. Språket i eventyrene er preget av dagligtalen – det er muntlig og enkelt. Det har ofte en enkel oppbygning av setninger, og den uttrykker seg konkret. Personene i eventyret har forskjellige karakteristiske trekk (snille, kloke, hjelpsomme, onde, late, dumme). Eventyrene har en moral som lytterne kan lære av, og hvor den gode seirer over den onde som får sin straff. Når noen snakker er det to og to om gangen. De magiske tallene 3, 7 og 12 går ofte igjen.

<span style="font-family: 'Times New Roman','serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 10pt;">Innholdet har noen faste trekk som bruk av gjentagelse – det samme skjer ofte tre ganger. Helten settes på prøvelser, ofte med stigende vanskelighetsgrad, som han består. Det er kamp mellom det gode og det onde (det gode vinner). Personene er enten bare snille eller slemme, enten veldig rike eller veldig fattige. Til slutt får som oftest den gode får sin lønn, den onde sin straff. Eventyrene avsluttes med en harmonisk og rolig slutt. Og avsluttes gjerne med “snipp, snapp, snute, så er eventyret ute” eller “så levde de lykkelige alle sine dager”

<span style="font-family: 'Times New Roman','serif'; font-size: 12pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 10pt;">Eventyr formulerer ofte et budskap om å leve, møte kriser og vanskeligheter. Eventyr bruker også symboler i sin handling. Vandringen gjennom skogen viser til å søke ny mening i tilværelsen. Fjell og avgrunner viser til mange hindringer. Et godt hjerte, mot og utholdenhet viser til at krisene overvinnes.


 * <span style="font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; line-height: 115%;">Guten som gjekk til nordavinden og kravde att mjølet[[image:vindtek.gif width="296" height="187" align="right"]] **

<span style="font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; line-height: 115%;">DET VAR ein gong ei gammal kone som hadde ein son. Ho var ussel og skrøpeleg, og så skulle guten hennar gå på stabburet for henne etter grautmjøl til middags. Men då han steig ut att på stabburstrappa, så kom nordavinden rykkjande, tok mjølet frå han og fór ende til vêrs med det. Guten gjekk på stabburet etter meir, men då han steig ut på trappa, kom nordavinden fykande igjen og tok mjølet frå han. Slik gjekk det tredje gongen også. Dette blei guten harm for, og han syntest det var urimeleg at nordavinden skulle fare slik fram, og så tenkte han han fekk leite han opp og krevje mjølet tilbake. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Ja, han la av stad, men vegen var lang, og han gjekk og han gjekk. Endeleg kom han til nordavinden. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"God dag," sa guten, "og takk for sist." <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"God dag," sa nordavinden - han var grov i målet - "og sjølv takk for sist. Kva vil du?" sa han. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"Å," sa guten, "Eg vil nok be deg om du vil vere så snill å la meg få att det mjølet du tok frå meg på stabburstrappa. For lite har vi, og når du skal fare slik og ta det vesle vi har også, så blir det ikkje anna enn sveltihel." <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"Eg har ikkje noko mjøl," sa nordavinden; "men sia du har slik nød, skal du få ein duk som skaffar deg alt du kan ønskje deg når du berre seier: " Duk, brei deg ut og dekk opp med allslags kostelege rettar!" <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Det var guten vel nøgd med. Men då vegen var så lang at han ikkje kunne nå heim på dagen, gjekk han til ein gjestgivar på vegen, og då dei som var der, skulle til å ete til kvelds, la han duken på eit bord som stod i kroken, og sa: "Duk, brei deg ut og dekk opp med alle slags kostelege rettar!" Aldri før hadde han sagt det, så gjorde duken det, og alle syntest det var ein herleg ting. Men ingen likte det betre enn gjestgivarkona. Det var ikkje stort bry med steiking og koking, med duking og dekking, med henting og framsetjing på det bordet, tenkte ho. Og då det lei utpå natta så alle sov, tok ho duken og la ein annan i staden. Den var akkurat likeins som duken han hadde fått av nordavinden, men kunne ikkje dekkje opp med ei havrelefse ein gong. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Då guten vakna, tok han duken og gjekk av stad med den, og den dagen kom han heim til mora. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;"> "No," sa han, "har eg vore hos nordavinden. Det var ein rimeleg mann, for han gav meg denne duken, og når eg berre seier til den: "Duk, brei deg ut og dekk opp med alle slags kostelege rettar!" så får eg alt eg ønskjer meg." <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"No ja," sa mora, "eg trur det ikkje før eg ser det." <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Guten skunda seg og sette fram eit bord la duken på det, og sa: "Duk, brei deg ut og dekk opp med allslags kostelege rettar!" Men duken dekte ikkje opp med eit lite stykke flatbrød ein gong. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"Det blir ikkje anna råd enn eg får gå til nordavinden att då," sa guten, og la av stad. Langt om lenge kom han dit nordavinden budde. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"God kveld," sa guten. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"God kveld," sa nordavinden. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"Eg vil nok ha rett for mjølet du tok frå meg," sa guten; "for den duken eg fekk, dugde ikkje stort." <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"Eg har ikkje noko mjøl," sa nordavinden; "men der har du ein bukk som gjer gulldukatar berre du seier "Gjer pengar!" til den." <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Det hadde guten ikkje noko imot. Men då det var så langt heim at han ikkje kunne rekke fram same dagen, så tok han inn hos gjestgivaren att. Før han forlangte noko, prøvde han bukken, for han ville sjå om det var sant det nordavinden hadde sagt. Og det var rett nok. Men då gjestgivaren såg dette, syntest han det var ein gild bukk, og ikkje før hadde guten sovna, så tok han ein annan, som nok ikkje gjorde gulldukatar, og sette i staden. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Morgonen etter drog guten av garde, og då han kom heim til mor si, sa han: "Nordavinden er ein snill mann likevel. No gav han meg ein bukk som kan gjere gulldukatar berre eg seier, "Gjer pengar!"" <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"Å no," sa mora, "det er ikkje anna enn snakk, og eg trur det ikkje før eg ser det." <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"Bukken min, gjer pengar!" sa guten; men det blei nok ikkje pengar, det bukken gjorde. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Så la han i veg til nordavinden att, og sa at bukken ikkje dugde til noko, og at han ville ha rett for mjølet. <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">"Ja, no har eg ikkje anna å gi deg," sa nordavinden, "enn den gamle kjeppen som står borte i kroken. Men den er slik at når du seier: "Kjeppen min, slå på!" så slår den til du seier "Kjeppen min, stå still!" <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Då vegen var så lang, gjekk guten inn til gjestgivaren også den kvelden. Men då han kunne skjøne korleis det hadde gått med duken og bukken, så la han seg med ein gong til å snorke på benken, og let som han sov. Gjestgivaren kunne skjøne at kjeppen også dugde til noko. Så leita han opp ein som likna den og ville setje den i staden då han høyrde at guten snorka. Men i det same gjestgivaren skulle ta stokken, ropte guten: "Kjeppen min, slå på." Og kjeppen til å slå og dengje gjestgivaren så han hoppa både over bord og benkar og ropte og skreik. "Å, herregud! å herregud! Be kjeppen halde opp, elles slår den meg i hel. Du skal få att både duken og bukken!" <span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Då guten syntest gjestgivaren hadde fått nok, sa han: "Kjepp, stå still!" Så tok han duken og stakk i lomma, og kjeppen i handa, batt ei snor om horna på bukken, og gjekk heim med alt saman. Det var godt vederlag for mjølet!

<span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Her kan du lese flere eventyr av Asbjørnsen og Moe

<span style="color: windowtext; font-family: 'Times New Roman',Times,serif; font-size: 120%; margin: 0cm 0cm 0pt;">Kilder: <span style="color: #2a2a2a; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 10pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 10pt;">@http://www.dagbladet.no/litteratur/lyrikkhistorie/folkediktning.html <span style="color: #2a2a2a; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 10pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 10pt;">@http://folkediktning.wikidot.com/forsiden <span style="color: #2a2a2a; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 10pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 10pt;">@http://folkediktning.wikidot.com/eventyr <span style="color: #2a2a2a; font-family: 'Tahoma','sans-serif'; font-size: 10pt; line-height: 115%; margin: 0cm 0cm 10pt;">@http://webster.hibo.no/alu/norsk2/f4/ramona/diktndef.htm